Historia

Budynek, w którym mieści się Muzeum Sportu i Turystyki w Karpaczu został wzniesiony społecznie przez jego mieszkańców na terenie przekazanym przez gminę w latach 1932-36. Od początku przeznaczony on był na cele muzealne. Lokalna społeczność była dumna z tego, że szczycić się może swoją długą historią i osiągnięciami przed przyjeżdżającą tutaj publicznością nie tylko z całego Dolnego Śląska, ale i z innych regionów Europy.

Było to tak zwane Muzeum Regionalne, podobne do tych, jakie powstawały w tym czasie w bardziej zamożnych miastach Dolnego Śląska. Urządzono w nim ekspozycję o tematyce regionalnej, przede wszystkim poświęconą temu terenowi. Po zakończeniu II wojny światowej muzeum to udostępniono do zwiedzania.

Z przewodnika Józefa Sykulskiego

Muzeum regionalne znajduje się koło szkoły powszechnej. Mieści się ono w specjalnie na ten cel zbudowanym domu — na parterze znajdują się zbiory, na piętrze — mieszkanie woźnego.

Muzeum składa się z dwóch mniejszych i jednej większej izby oraz przez całą długość domu prowadzącej sieni. Izba pierwsza przedstawia śląską chatę sprzed stu laty. Znajdujemy tam całkowite umeblowanie i urządzenie izby. Ciekawe są: olbrzymia maślnica i nieznany w centralnej Polsce typ łuczywa do oświetlania izby. Widzimy też w tej izbie kilka książek niemieckich z 18 i 19 w.: stare biblie, książki do nabożeństwa i śpiewniki regionalne. Na uwagę zasługują Colloquia oder Tischreden” Lutra z 1568 r. W drugiej izbie znajdują się ryciny roślin Gór Olbrzymich i kamienie z tych gór. Widzimy tam też trzy figury z drzewa: Liczyrzepy, kobiety płukającej złoto i kobiety zbierającej zioła lecznicze.

„Karpacz, Bierutowice, Świątynia Wang, Śnieżka” 1946
Skład Główny u autora: Jelenia Góra, ul. Urocza 7

W trzeciej izbie znajdziemy różne typy nart, sanek i karpli, poza tym duży model Gór Olbrzymich — z dykty i gipsu. Oprócz tego oglądamy w tej izbie różne typy czepków kobiecych, łoże weselne, i, podobnie jak w izbach poprzednich — wiele naczyń kuchennych, talerzy i t. p. rzeczy. W sieni znajduje się kuchnia laborantów z wszystkimi przyrządami, jakich oni używali. Jest to laboratorium i jednocześnie magazyn laborantów. W tejże sieni znajduje się fantastyczny kapelusz, w którym laboranci pokazywali się na jarmarkach, gdzie sprzedawali swoje lekarstwa. W słoju widzimy roślinę ,,alraune” (mandragora officinalis) — korzeń rośliny w kształcie człowieka. Posiadanie tej rośliny miało — według dawnych wierzeń — przynosić człowiekowi szczęście (powieść H. H. Ewersa „Alraune”). Naprawdę warto zwiedzić to muzeum!

Niestety wkrótce muzeum zamknięto, a zbiory muzealne przekazano do innych placówek muzealnych w kraju. Budynek przeznaczono na cele mieszkalne.

Mieszkańcy Karpacza przez wiele lat podejmowali próby jego reaktywowania. Przeglądając prasę regionalną pochodząca z tamtego okresu czasu znaleźć można artykuły poświęcone właśnie tej tematyce. Między innymi w 1959 roku w tygodniku regionalnym „Nowiny Jeleniogórskie” ukazały się dwa artykuły: „Spór o korzeń mandragory” (Nr 5/45) oraz „Kiedy w Karpaczu będzie muzeum?” (Nr 30/70).

W pierwszym z nich napisano: „Eksponaty świadczące w większości o słowiańskiej przeszłości Sudetów zniknęły stąd (…) Powód? – Rzekomo obcy kulturze polskiej charakter eksponatów. Piszę „rzekomo”, gdyż wbrew opinii wydanej przez Dyrekcję Muzeum Śląskiego we Wrocławiu, sprawa przedstawia się nieco inaczej. Zabrane z Karpacza zbiory umieszczono bowiem nie, jakby się tego należało spodziewać w jakimś lamusie, a wystawiają je dziś – i to z powodzeniem – muzea w Jeleniej Górze, Kamiennej Górze, Muzeum Sportu w Warszawie i o dziwo… Muzeum Śląskie we Wrocławiu…Zresztą nie o zaspokojenie czyichś ambicji tutaj chodzi, a o rzecz daleko poważniejszą – o umożliwienie tysiącom ludzi zapoznania się z przeszłością Sudetów. Eksponaty mówiły same za siebie. Zebrane we wnętrzu łużyckiej chaty stroje ludowe stanowiły niezaprzeczalny dowód związku z sąsiednimi krainami słowiańskimi, Wielkopolską i Łużycami. Kobiece czepce, np., są prawie identyczne z tymi, które znane są do dziś na Śląsku. To samo można powiedzieć o sprzętach domowych, ceramice itp. Istniał tutaj też jedyny tego rodzaju dział poświęcony zielarstwu i pracy laborantów.”

Tutaj właśnie, wśród słojów, maści i pęków ziół, królował ów cudowny korzeń mandragory. Ślady rzeczywistej, niezaprzeczalnej historii obecnego Karpacza – wówczas Płonicy, datującej się od XV wieku, zniknęły stąd. A szkoda. Pomijając już okres, w którym ludność miejscowa zajmowała się wypalaniem węgla, pasterstwem, czy drwalstwem, obrazowały one owe 200 lat trwające praktyki zielarzy i laborantów, wytwarzających leki na wszelkie możliwe choroby.

Działania mające na celu utworzenie w Karpaczu na nowo placówki muzealnej podjęte zostały w 1971 roku.
Otwarcie Muzeum Sportu i Turystyki Regionu Karkonoszy w Karpaczu, jako filii Muzeum Sportu i Turystyki w Warszawie nastąpiło 3 września 1974 roku.

Od 1 stycznia 2003 r. Muzeum Sportu i Turystyki w Karpaczu jest samodzielną Instytucją Kultury Samorządu Województwa Dolnośląskiego